انجمن علمی دانشجویان روابط عمومی کیش

تاریخچه روابط عمومی در جهان

بررسي تاريخچه روابط عمومي نشان ميدهد كه روابط عمومي قديميترين شكل ارتباطات اجتماعي به حساب ميآيد. بر اساس نظريه يك محقق آمريكايي، پيدايش روابط به حدود 400 سا ل قبل از ميلاد و توسط فردي به نام«گورگياس»  بر ميگردد كه در واقع «علم بيان» و شيوههاي متقاعدسازي مخاطب را مطرح كرد. بدين سان اگر اين نظر را بپذيريم، بايد خاستگاه روابط عمومي را يونان باستان بدانيم، گر چه نميتوان ماهيت اين گونه فعاليتها را با روابط عمومي يكسان گرفت.

از ابتداى تاريخ بشر تاكنون همواره افراد هوشمندى بودهاند، كه اين شناخت را در جهت ارتقاى خود با ديگران به كار گرفتهاند و نوعى روابط عمومى را در كارهايشان اعمال كردهاند. در تمامى دورههاى دموكراسى از جمله از جمهورى روم گرفته تا نظام كنونى، رسالهها، مقالهها، سخنرانىها و ديگر قالبهاى خطابه به قصد سلطه به افكار عمومى به كار گرفته شدهاند.

استفاده از مهارت هاى روابط عمومى براى پيشبرد در دموكراسى جريان انقلاب آمريكاست (توماس پين و ساموئل آرانه) دو تن از مبلغان بزرگ نويسندگان، سخنرانان، مناظره گران و سازمان دهندگان اين انقلاب بودند.
تكيه انگليسى ها به قدرت و برترى نظامشان، ناديده گرفتن افكار عمومى و عدم مقابله با انقلابيون عواملى بودند كه به اين مبلغان كمك كرد. در پيشبرد جنبش هاى اجتماعى و نهضت هاى اجتماعى و نهضت هاى اصلاح طلبانه قرن ۱۹ يكى از مشهورترين آن نهضت جمع آورى اعانه و بسيج افكار عمومى و القاى بردگى سياه پوستان بود.

مطبوعات بر اثر تحولات اجتماعی و اقتصادی در قرون 18 و19رشد و تکامل یافتند و از اواسط قرن 19 که توسعه صنعتی کشورهای غربی باعث افزایش جمعیت  و دگرگونی  وضع اجتماعی  و شکل گیری جوامع  توده وار شده بود، مطبوعات علاوه بر وظیفه ی اطلاع رسانی و اشاعه ی اطلاعات به عامل اصلی ارتباطات اجتماعی تبدیل شدند و به عنوان مهمترین وسیله ی ارتباطی به زبان همه ی مردم تبدیل شدند تا افراد پراکنده را آگاه سازند و بین آنها پیوند ایجاد کنند. در چنین  شرایطی  افکار عمومی  اهمیت فراوان یافته بود و بی اعتنایی و بی توجهی  به نظرات  اشخاص و افکار عمومی باعث ورشکستگی و نابـودی موسسات بزرگ اقتصادی می شد. به همین دلیل مدیران آگاه و زیرک موسسات از دهه پایانی قرن نوزدهم به بعد اقداماتی جهت ایجاد دفاتر مطبوعاتی پرداختند تا از طریق این دفاتر با مردم ارتباط برقرار کرده و نظرمساعد آنها را به سوی خود جلب کنند. تکامل همین دفاتر راه را برای پیدایش "دفاتر روابط عمومی" گشود.

بنابراین تنظیم نوع ارتباط با مطبوعات از مسائلی بود که باعث پیدایش روابط عمومی بصورت "سازمان-دهی شده" گردید. روابط عمومى به مفهوم يك حرفه، در قرن بيستم در آمريكا به وجود آمد با عنوان دفتر تبليغاتPublicity Bureau يا دفتر مطبوعات Press Bureau ناميده شد. پس از انقلاب صنعتى و پيشرفت صنعت و تكنولوژى، منجر به ايجاد دفاتر روابط عمومى به خاطر نياز به آگاه سازى و ايجاد برقرارى ارتباط شد.

اصطلاح روابط عمومی برای نخسین بار درسال1897 درایالات متحده آمریکا ودر اتحاديه راه آهن به كار برده شد و روابط عمومى را در زبان عربى (العلاقات العامه) ترجمه كرده اند.

در دهه ی اول قرن بیستم نخستین دفاتر روابط عمومی در موسسات کشور آمریکا ایجاد شد.( ای وي لي ) فارغ التحصیل دانشگاه پرنیستون و خبرنگار اقتصادی در شهر نیویورک آمريكا نخستين كسي بود كه دفتر روابط عمومي را به شيوه نوين امروزي درشهر نيويورك ودرسال 1906 تاسيس كرد و خدمات شایانی در ترویج و پیشرفت حرفه و دانش روابط عمومی نمود و از همين رو به  پدر روابط عمومي در سراسر جهان معروف است واصول تكنيكي را كه امروزه كارشناسان  روابط عمومي بـه كار مي برند ابداع نمود و با فعالیت ها  و تدابیرخود روابط عمومی "اطلاع رسان" را پایه گذاشت.اعتماد داشت تبليغ و انتشار مطالب درباره شخص يـا سازماني در صورتي كـه با عمل صحيح ، تاييد وپشتيباني نشود بي فايده خواهد بود .

"ای وی لی" که برای اولین بار تفکرات و دیدگاه های خودش را در قالب بیانیه اصول بیان کرد، هنوز هم بعد از گذشت یک قرن همه ی موارد آن منطقی و صحیح به نظر می رسد.

دراین بیانیه گفته می شود :کار ما در این دفتر سرَی نیست. همه ی کارهای ما آشکار و علنـی صورت می گیرد هدف ما این است که اخبـار موثق و معتبردر اختیار مردم بگذاریم. کار ما تبلیغات تجاری نیست و اگر شما تشخیص دادید که بعضی از کارهای ماجنبه ی تبلیغاتـی تجاری دارد از به کار بردن آن در روزنامه خودداری کنید. هر مطلبی که برای شما می فرستیم از روی کمال دقت و صحت تنظیم می شود و هر گاه طالب جزئیات و تفضیلات بیشتر باشید، خواسته شما را برآورده خواهیم کرد. هر سردبیری که بخواهد  در نوشته ها و گفته های  ما تحقیق  کند ما با کمال خونسردی و گشاده رویی به او کمک خواهیم کرد. اينجا يك آژانس آگهي تجارتي نيست اخبار واطلاعاتي كه ما  ارايه  مي دهيم  دقيق و صحيح است به خبرنگاراني كه در جستجوي مطالب خبري و گزارش هاي تحقيقي وتفسيري هستند با كمال ميل واشتياق كمك خواهيم كرد.

بعد از تأسيس اين دفتر و معرفي خدمات روابط عمومي به تدريج و به اقتباس از مؤسسه لي ساير مؤسسات اقدام به تأسيس دفاتر روابط عمومي نمودند و روابط عمومي  به عنوان يك حرفه به وجود آمد و شناخته شد .

نخستين دورة آموزشي روابط عمومي تحت همين عنوان در سال 1923 ميلادي در دانشگاه نيويورك تشكيل گرديد. اين دوره توسط ادوارد. ال. برنيز تدريس مي شد . اين شخص از پيشروان روابط عمومي در آمريكا است .(لى وبرينز) و ديگران در اين دوران روابط عمومى را رسماً به عنوان يك شغل مطرح كردند و خود را رسماً مشاوران روابط عمومى خواندند.

در سال ۱۹۲۹ به لحاظ ركود اقتصادى،  بازار بورس شكست خورد،  پيامدهاى آن انگيزه هاى  مورد نياز  روابط عمومى را براى اين كه از آوازه گرى و انتشارات صرف فراتر رود و يك ارتباط متقابل راستين ميان كسب و كار و مخاطب بر قرار كند، پديد آورد. روزولت رئيس جمهورى اسبق آمريكا در برنامه هاى خود به يك روابط عمومى قوى نياز داشت. بويژه اين كه دولت نيز به اين نتيجه رسيده بود، كه براى تقويت سياست خود بايداز روشهاى روابط عمومى بهره بردارى  كند.

در اواسط ۱۹۵۰ در قلمرو روابط عمومى، پيشرفت هاى فوق العاده اى صورت گرفت. فنـــون و روش هاى آن در بخش غير انتفاعى، بيش از اين مؤسسات را در شناساندن خدمتشان به مردم و جمع آورى كمك هاى مالى حمايت كرد.

روابط عمومى، در زمينه سياسى نيز روز به روز به صورت ابزار مهمى در آمد و به نامزدهاى انتخاباتى در آمريكا كمك كرد، (راچه) مدرس روابط عمومى آمريكا بر آن شدكه روابط عمومى در پاسخ به مسائل پيچيده گسترش يافته وبصورت يك حرفه در آيد بعد از تأسيس اين دفتر و معرفي خدمات روابط عمومي به تدريج و به اقتباس از مؤسسه لي ساير مؤسسات اقدام به تأسيس دفاتر روابط عمومي نمودند و روابط عمومي  به عنوان يك حرفه به وجود آمد و شناخته شد .

برابر تحقيقي كه انجام گرفته است در سال 1960 بيش از صد هزار نفر در آمريكا در قسمت هاي روابط عمومي به كار اشتغال داشتند و در سال 1983 بيش از 15 هزار دانشجو در اين رشته در آمريكا مشغول به تحصيل بودند . در انگلستان در سال 1911 نخستين فعاليت هاي روابط عمومي به مفهوم امروزي و با همين نام آغاز گرديد .

به طور کلی تاریخ روابط عمومی در جهان سه مرحله عمده را پشت سر نهاده است:

1- مرحله اول، عاملیت مطبوعاتی:

این مرحله در سالهای آخر قرن هیجدهم و مبتنی بر فلسفه ی "گول زدن مردم" شکوفا شد. در آن دوره تکیه عوامل مطبوعاتی با پیروی از روش بارنام، بیشتر بر تبلیغات پر سر و صدا متکی بود که تاکید بیش از حد

به وقایع بی اهمیت و مقطعی می کرد. در این مرحله روابط عمومی بخشی از تلاش خود را معطوف به این می کند که خبرهای بد و منفی به رسانه ها درز نکند. در این دوره غیر از مطبوعات رسانه ی دیگری وجود نداشت.

2- مرحله دوم، عناصر تبلیغاتی :

هنگامی که مرحله عاملیت مطبوعاتی با شکست مواجه شد مرحله ی دوم همچون نیرویی عظیم درمسیرتکامل روابط عمومی در اوایل قرن بیستم آغاز شد.  مجله های پرتیراژ  و ارزان با برجسته  ساختن  ارتشا و  فساداجتماعی، اعمال خلاف قانون و غیراخلاقی در صنعت و تجارت را منتشر کردند و دیگرتلاشهای عوامل مطبوعاتی برای گول زدن مردم موثر واقع نمی شد. در نتیجه مردم خواستار وضع ضوابط و قوانین دولتی جهت حمایت و حفاظت از خویش شدند.

به تدریج بر اثر تلاشهای عناصر تبلیغاتی نظیر "ای وی لدبترلی"  شرکتها به اهمیت ایجاد اعتبار عمومی ومطبوعاتی خویش پی بردند. در این مرحله عوامل تبلیغاتی به انتشار یک طرفه اطلاعات واقعی به سوی مردم دست زدند و معتقد به فلسفه "آگاه نگاهداشتن مردم"  بودند. موسسات  در این دوره سعی کردند که با رویکرد تولید انبوه  اطلاعات آنچه سازمان  می خواهد به  بیرون از سازمان منتشر کنند  و در واقع رویکرد اطلاع رسانی  را پیش گرفتند و به اطلاع یابی توجهی نکردند.

3- مرحله سوم، مشاوره در باب روابط عمومی :

شروع مرحله سوم را می توان به سال 1923 نسبت داد. یعنی سالی که ادوارد برنیز کتابی تحت عنوان"متبلور ساختن افکار عمومی" به رشته تحریر درآورد و در آن روابط عمومی را از عنصر تبلیغاتی ومطبوعاتی متمایز ساخت. در مرحله سوم روابط عمومی قادر به انتقال اطلاعات بدست آمده از افراد و گروه های مهم به مدیریت شرکت است. این اطلاعات به عنوان منبع و مدخل در هنگام تعیین خط مشی،توسط مدیریت به کار می آیند و سپس روابط عمومی با به کار بردن مهارتهای مطبوعاتی به انتقـال خط مشی مدیریت به عموم مردم خواهد پرداخت

روابط عمومی در مرحله ی سوم بر عکس عنصر مطبوعاتی در مرحله ی اول به صرف وقت و هزینه درمورد حوادث جنجالی و ایجاد شایعات پر سر و صدا نمی پردازد و سعی در پنهان کردن اخبار بد ندارد.

همچنین برخلاف عنصر تبلیغاتی  در مرحله ی دوم تنها به بسط اطلاعات  که مستقیماً از سطوح  بالاتر دریافت می کند، اکتفا نمی کند و به این که این گونه اخبار، موثر واقع شوند،  امید نمی بندد. در مرحله ی سوم  روابط عمومی، جریان دو طرفه ی ارتباطی را بین شرکت و  مخاطبان  آن را میسر می سازد از اینجاست  که روابط عمومی  نقش اطلاع رسانی و اطلاع یابی را عهده دار می شود.

انجمن جهاني روابط عمومي

قدیمی ترین انجمن روابط عمومی جهان، انجمن روابط عمومی آمریکا (PRSA) است که در سال 1948تشکیل شد. این انجمن و سایر انجمنهای روابط عمومی به منظور دفاع از منافع حرفه ای دست اندرکاران و صاحب نظران این رشته، اعتلای کمی و کیفی آن و شناساندن آن به جامعه، تبادل تجربه و بالا بردن سطح آموزش حرفه ای روابط عمومی بوجود آمدند. در سال 1949 انجمن جهانی روابط عمومی با تلاش انجمن های ملی کشورهای صنعتی تشکیل شد که شاخه ای تخصصی در شورای اقتصادی  و اجتماعی  سازمان ملل  متحد است.  اجلاس این انجمن هر سه سال یک بار در یکی از کشورهای عضو سازمان ملل متحد تشکیل می شود.چهارمین اجلاس انجمن در سال 1968 در تهران برگزار شد.

روابط عمومی در ایران

روابط عمومی در دوره هخامنشیان

داریوش پادشاه هخامنشی برای حفظ ارتباط و رسانیدن اخبار لازم به عموم مردم كه مهمترین اصول روابط عمومی است دست به اقدامات مهمی در دوران باستان زد كه در زیر به آنها اشاره می شود:

۱ - برای نخستین بار چارپاخانه هایی (چهارپاخانه هایی) در سراسر ایران دایر كرد كه در آنها همیشه اسبهای تازه نفس حاضر بودند و به محض آنكه چارپار حامل پیام به آنجا می رسید فورا"  اسب خود را عوض می كرد و به حركت  ادامه می داد. بدین ترتیب پیام مورد نظر به سریع ترین طرز ممكن تا دور افتاده ترین نقاط ایران ارسال می شد.

2 – داریوش  یك شبكه  مخابراتی با استفاده از وسایل  موجود آن زمان  برای فرستادن پیامهای  كوتاه و فوری  بوجود آورد. این پیامها بوسیله علائمی كه با ایجاد دود در روز و آتش در شب بر روی  ارتفاعات  داده می شد به سرعت منتقل می شد و به نقاط دور دست كشور می رسید.

۳ - داریوش  با وجود  فقدان  چاپ و كاغذ و سایر  وسایل  پخش مطالب مورد نظر خود را بطور  بخش نامه مانند،  به اطلاع كلی نواحی تابع  ایران می رساند و برای  این منظور از  لوحهای فلزی كه با خط میخی بر روی آنها نوشته می شد استفاده می كرد. مثلا" پس از اقداماتی  كه در سه سال اول سلطنت  خود برای فرو نشاندن  شورشهای ناشی از حكومت گئوماتای غاصب  و برقراری حق و عدالت  به عمل آورد فرمان داد  شرح جامعی  درباره این اقدامات در لوحهای فلزی نوشته و به كلیه نواحی ایران بفرستند تا عموم افراد كشور از آن آگاه شوند و حُسن تفاهم و همكاری لازم درآنها بوجود آید.

۴ - وسیله دیگری كه داریوش برای این منظور بكار برد، كتیبه ی بیستون است .اوفرمان داد به صخره های بلندکوه بیستون که چشمه های دامنه های آن محل اطراق کاروانیان ملتهای بزرگ آن زمان چون آشوری ها ، بابلی ها و...بود کتیبه ی مفصلی به سه زبان معروف آن زمان یعنی پارسی قدیم،ایلامی وبابلی بنویسند ونسخه هایی از آن را نیز به زبانهای مختلف تهیه و به کشورهای تابع ایران ارسال کنند تا مطالب آن در سراسر نقاط ایران بزرگ پخش شود در واقع این کتیبه مانند یک روزنامه دیواری است که در آن زبان جای سایر وسایل امروزی روابط عمومی از قبیل جراید،تلویزیون،فیلم و ... را گرفته است.

 قابل ذكر است كه داریوش در عرصه روابط عمومی ایران كارهای بسیاری كرده است كه حتی بعد از او نیز دولتها و قومهای مختلف هم استفاده می كردند و حتی در دوره ای ساسانیان از وسایل روابط عمومی كه داریوش بوجود آورده همچنان استفاده می شد.

روابط عمومی دردوره ساسانیان

در دوره ساسانیان چارپاخانه ها همچنان برقرار بود و خلفای اسلامی نیز از آن تقلید كردند، كتیبه های بسیار نیز در دوره ساسانی نزدیك محل عبور كاروان ها یا مراكز اجتماع مردم نقش گردید. هر چند از لحاظ تفصیل مطالب و اهمیت آن به پای كتیبه بیستون نمی رسید ولی هنرهای خاصی در تهیه آن بكار رفته بود. كتیبه های این دوره بیشتر به صورت پوستر مصوری است كه با بهترین امكانات آن زمان تصویر شده و موضوع های واحدی را از قبیل تاج گذاری اردشیر (در نقش رستم) و یا طرز زندگی خسرو پرویز (طاق بستان) با مهارت بسیاری به طور گویا و بدون آنكه احتیاج زیادی به استفاده از متن داشته باشد نشان می دهد.

‌در دوره ساسانیان خط و كتابت  در ایران توسعه و پیشرفت بسیار یافته بود  و علاوه بر سه  طبقه رسمی  جامعــه كه روحانیان، جنگ آوران و كشاورزان بودند طبقه چهارمی به نام دبیران به وجود آمده بود كار این طبقه عبارت از این بود كه نامه ها و پیام های دستگاه های دولت و یا اشخاص را به طرزی مؤثر و مفهوم با رعایت اصول ادبی و هنری تهیه و تنظیم می كردند. دبیران نقش بزرگی برای حُسن تفاهم میان افراد مختلف و همچنین میان دستگاههای حكومت و عموم مردم را برعهده داشتند.

وسیله دیگری كه در زمان ساسانیان از لحاظ روابط عمومی مورد استفاده قرار می گرفت، جشن ها و مراسم مذهبی بود. چنان چه كه می دانیم ایرانیان در زمان ساسانیان جشنهای طولانی برپا می كردند.

مهمترین جشن ها نوروز، مهرگان بود و اعیاد دیگری نیز از قبیل خرم روز (در اول دی)، سیرسور (مخصوص خوردن سیر و شراب) برقرار بود.

در این جشن ها كه با مراسم مذهبی همراه بود معمولا بارعام (یعنی عامه مردم) ضیافت های عمومی برپا می كردند. سرودهایی در توصیف اقدامات نیك شاه می خواندند و مُوبد بزرگ نطقی می كرد كه در آن فرمان های شاه را برای مردم بیان می نمود. همچنین پادشاه و حكمرانان از این جشن ها برای تماس با مردم و ایجاد حُسن تفاهم با آنها استفاده می كردند.

یكی از كارهای مشهوری كه در دوره ساسانیان انجام داده می شد این بود که در جشن خرم روز (اول دی) شاه ازتخت به زیر می آمد و لباس سفید می پوشید و به روی فرش های سفید می نشست و آنگاه عموم دهقان ها و طبقات مختلف مردم را به حضور می پذیرفت و با آنها به سخن گفتن می پرداخت.

در آغاز این جشن معمولا" شاه می گفت: "امروز من چون یكی از شما هستم، و با شما برادر هستم، زیرا قوام جهان به آبادانیست كه در دست شماست و قوام آبادانی به پادشاه است و هیچ یك از این دو جدا از هم نتواند.

روابط عمومی در دوره صفویه و قاجاریه:

شاعران و واعظان در دوره صفویه درخواستهای مردم به اطلاع دستگاه حکومتی می رساندند و چارچیان حکم شاه را به اطلاع عموم می رساند. در دوره قاجاریه نیز به همین ترتیب اطلاع رسانی ادامه داشت و تغییر اساسی نکرد.