مقدمه :

روابط عمومي دركشور ما از مرحله ابتدايي آن و روش مبتني برسنتي آغاز شده اما بدون ترديد مدون كردن آن درقالب يك رشته خاص به خودي خود حاصل نشده است و  رشد واعلاي آن مرهون زحمات  پيشگامان آن درايران زمين مي باشد .براي پي بردن به تاريخچه مختصر روابط عمومي ايران ،به مستندات موجود واظهارنظر دانشمندان علوم ارتباطات رجوع مي كنيم ،شايد پيشكسوتان روابط عمومي ايران را بهتر وبيشتر بشناسيم كه از كجا آغاز كرده اند وچگونه اين هنر ارزشمند رابنيان نهاده و چگونه به زمان بعد از خود منتقل كرده اند .دراين ميان، بي ترديد دروحله ي نخست ،همه ي  نگاه ها ونظرات متوجه «پدر روابط عمومي ايران» است وآن كسي جز دكتر حميد نطقي نمي تواند باشد . 

شرح حال مختصر دكتر حميد نطقي پدر روابط عمومي ايران :

  دكتر  حميد نطقي  در ۱۱شهريور ۱۲۹۹ هجري شمسي در تيريز متولد شد . در دبستان « اتحاد نوبري» اين شهر تحصيلات ابتدايي خود را آغاز كرد و سپس در يكي از مدارس برجسته اين شهر «نجات» تحصيلات خود را ادامه داد . وي سپس با خانواده خويش به شهر آستارا مهاجرت نمود و در مدرسه « حكيم نظامي » اين شهر به ادامه تحصيل پرداخت .

دكتر نطقي سپس به تهران آمد و در دانشگاه حقوق دانشگاه تهران به تحصيل مشغول شد و در سال 1321 با درجه ليسانس از اين دانشگاه فارغ التحصيل و بلافاصله براي ادامه تحصيلات در رشته حقوق قضايي , تحصيل در مقطع دكترا را در دانشگاه استامبول آغاز كرد . وي به سبب علاقه مندي به ادبيات و شعر در اين دانشگاه با نشريه هاي ادبي شروع به همكاري نمود و از اين طريق راه خود را به سوي وسايل ارتباطي و جهان ارتباطات آغاز كرد .دكتر نطقي در سال 1327 به ايران بازگشت و ابتدا به كنسرسيوم نفت و سپس به شركت نفت ايران و انگلس پيوست و به عنوان مشاور هيات مديره كنسرسيوم و در شاخه ارتباط با مطبوعات اداره اطلاعات و انشارات شركت نفت مشغول به كار شد . وي در سال 1330 به مديريت روابط عمومي شركت نفت منصوب شد و از آن زمان به بعد فعاليت هاي جدي خود را در زمينه روابط عمومي آغاز كرد .

پس از تاسیس " موسسه عالی روزنامه نگاری و روابط عمومی " در سال 1346 از دکتر نطقی جهت مدیریت گروه روابط عمومی و تدریس دروس تخصصی این رشته دعوت به عمل آمد، در نتیجه وی از شرکت ملی نفت ایران منفک و کار خود را بطور تمام وقت در این موسسه آغاز کرد.

دکتر نطقی تا سال 1357 ، مصادف با انقلاب اسلامی ، خود بعنوان رئیس گروه آموزشی روابط عمومی همچنان باقی ماند . وی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با توجه به حذف رشته روابط عمومی از نظام آموزشی کشور همچنان به فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و مشاوره ای خود با مدیران واحدهای روابط عمومی کشور و دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی – نام جدید همان دانشکده علوم ارتباطات – ادامه دارد. در پی تلاش های ایشان و آقای دکتر کاظم معتمدنژاد وهمکاری و هماهنگی مسئولان آموزش عالی کشور رشته علوم ارتباطات اجتماعی در سال 1368 مجددا در داخل دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی احیاء شد.

وي اولين فعاليت خود در زمينه‌ي روابط‌عمومي را با ورود به شركت ملي نفت ايران آغاز كرد و روابط‌عمومي‌نوين را در همين شركت‌ پايه‌گذاري كرد. هم‌زمان با راه‌اندازي مؤسسه عالي مطبوعات در روابط‌عمومي وسپس دانشكده‌ي علوم ارتباطات اجتماعي، به‌عنوان مدرس، تجربياتش را به دانشجويان منتقل كرد و با شروع انقلاب فرهنگي در دانشگاه‌ها به تشكيل دوره‌هاي آموزش كوتاه‌مدت در زمينه‌ي روابط عمومي پرداخت.

وصف حال  دکتر حمید نطقی از زبان یکی از دوستان نزدیک ایشان :

  دکتر رحمت سخنی از مرکز آموزشی درمانی ارومیه درمود دکتر حمید نطقی می گوید :

«من او را 1320 مي شناختم و با او براي ادامه تحصيل به استانبول رفته بوديم. 50 سال در آنجا در جوار هم بوديم و سختي روزهاي طلبگي را در غربت و در سالهاي جنگ جهاني با هم چشيديم. او درجواني هم مردي پخته و دانشمند و مورد احترام و محبت همه دانشجويان ايراني و استادان آلماني و ترک بود. او ناپختگي و هاي و هوي جواني را نداشت از شر و شور جواني فقط شور زندگي را به درجه عشق داشت و اين عشق به زندگي را تا آخر عمر در سالهاي بيماري حفظ کرد.

او عاشق مطالعه و آموختن بود و در اين کار افراط مي کرد. هميشه دستش کتاب بود. او هر چه مي آموخت در حافظه اش حک ميشد آنها را بياد داشت و در مقام مناسبو صحبتهاي رسمي و خصوصي آنها را بکار مي برد. بسيار خوش برخورد و خوشبيان بود. مخاطبينش از صحبت هاي او لذت مي بردند سخنانش با آنکه همراه طنز و شيرين بود در عين حال پروغز و آموزنده بود دوستانش ترجيح مي داند که در محضر او شنونده باشند تا گوينده

دکتر نطفي معلمي بي نظير بود، شاگرداني را که تربيت کرده اغلب از اساتيد برجسته امروزي ما هستند. به دکتر نطقي در دانشکده علوم ارتباطات پدر علوم ارتباط نوين ايران لقب داده اند اين حق شناسي براي مايه دلخوشي است و براي دانش پژوهان جوان مايه اميدواري است.
آثار دکتر نطفي به همين چند کتاب ارزشمند و چند صد مقاله منتشره ختم نمي شود من که با او از نزديک محشوربودم صندوقهايي را در خانه او ديده ام که پر از يادداشتهاي ذيقيمت علمي اوست و نمي دانم اين يادداشتها کي و چگونه به زيور طبع آراسته و در دسترس مشتاقان قرار خواهد گرفت.

دکتر نطفي استاد دانشگاههاي تهران (دانشکده ارتباطات)، باکو، نخجوان و عضو افتخاري فرهنگستان زبان و ادبيات ترک بود. مدتي هم در انگلستان بعنوان عضو هيئت علمي تدريس مي کرد.

او در عين حال شاعري خوش قريحه و توانا بود. بيشتر اشعار او به سبک شعر نو و سمبوليک سروده شده. اشعار فارسي و ترکي او در دو جلد در تهران، باکو و آنکارا چاپ شده است.

انجمن روابط عمومی ایران درسایت تخصصی خود درمورد دکتر نطقی چنین آورده است  :

دکتر نطقی به سبب تدوین و تالیف مقالات نخستین این رشته، تعریف و تبیین تعاریف و مفاهیم آن ، تدریس دوره های نخستین روابط عمومی و سخنرانی در نخستین سمینارهای روابط عمومی ، پذیرش ریاست نخستین گروه آموزشی روابط عمومی در نظام عالی آموزشی کشور و تالیف کتاب معتبر  " مدیریت روابط عمومی " به عنوان پدر روابط عمومی ایران شناخته می شود.

  دکتر نطقی در سال 1369 برای ادامه معالجه بیماری سختی که دچار شده بود به کشور انگلستان عزیمت نمود و پس از هشت سال در یکی از روزهای پایانی آبان ماه 1377 پس از بازیافتن نسبی سلامت خویش به ایران بازگشت. همکاران سابق ایشان استادان، مدیران، کارشناسان، دانشجویان و همه فعالان عرصه ی روابط عمومی کشور که مستقیم یا عیر مستقیم از دانش وسیع و تلاش های صمیمانه دکتر نطقی بهره گرفته بودند، در هیجدهمین نشست ماهانه علیم – تخصصی انجمن روابط عمومی ایران  برایشان برگزار نمودند . این بار دکتر در حالی که بر روی صندلی چرخدار قرار داشت درمیان احترام و ابراز احساسات شدید علاقمندان وارد تالار محل برگزاری شد. کلیه حضار در هنگام ورود ایشان برای دقایقی طولانی از جا برخواستند و به احترام شخصی که برای سالهای طولانی با صمیمیت، حسن اخلاق، دلسوزی و فروتنی و تخصص کم نظیر در سخنان کوتاهی چنین گفت .

" از احسای قدرانی و قدرشناسی همه تشکر میکنم و تا پایان عمر در کنار روابط عمومی ایران همچنان باقی خواهم ماند."

بخش پایانی حیات استاد حمید نطقی  به نقل از دبیرخانه دائمی همایش روابط عمومی الکترونیک :

دكتر نطقي، استادي كه علم روابط عمومي ايران مديون اوست ؛

   در بامداد 25 تيرماه سال 1378، دكتر “حميد نطقي“ بنيان‌گذار و پدر روابط عمومي نوين ايران بدرود حيات گفت. دكتر “حميد نطقي“ فعاليت‌هاي مطبوعاتي خود را از سال 1320 شمسي و از سن 13 سالگي در حالي كه دانش‌آموز بود آغاز كرد. وي پس از اتمام تحصيلات متوسطه، در رشته‌ي حقوق از دانشگاه تهران دانشنامه‌ي كارشناسي گرفته و راهي تركيه مي‌گردد و دكتراي خود را در رشته‌ي حقوق بين‌الملل از دانشگاه استانبول دريافت مي‌كند. اين مرد وارسته در سال 1327 به ايران بازگشت و ابتدا به كنسرسيوم نفت و سپس به شركت نفت ايران و انگليس پيوست و به عنوان مشاور هيات مديره‌ي كنسرسيوم در شاخه‌ي ارتباط با مطبوعات اداره‌ي اطلاعات و انتشارات شركت نفت مشغول به كار شد. وي در سال 1330 به مديريت روابط عمومي شركت نفت منصوب شد و از آن زمان به بعد فعاليت‌هاي جدي خود را در زمينه‌ي روابط عمومي آغاز كرد. همزمان با راه‌اندازي موسسه‌ي عالي مطبوعات در روابط عمومي و سپس دانشكده‌ي علوم ارتباطات اجتماعي، به عنوان مدرس، تجربياتش را به دانشجويان منتقل كرد و با شروع انقلاب فرهنگي در دانشگاه‌ها به تشكيل دوره‌هاي آموزشي كوتاه مدت در زمينه‌ي روابط عمومي پرداخت. وي از طريق دانشكده‌ي علوم ارتباطات اجتماعي، خود در شكل دهي آن نقش بسزايي داشت و به تربيت نيروهاي جوان، خوش فكر، مردم دوست و آشنا به مباني ارتباطات انساني و اجتماعي پرداخت. نطقي دستي قوي در شعر و ادبيات، حقوق، فعاليت‌هاي مطبوعاتي، سخنوري و در نهايت ارتباطات انساني و اجتماعي داشت، الگوهايي كه او براي مديران و كارگزاران روابط عمومي در راستاي خدمت به مردم و كشور، بنياد نهاد بويژه پس از پيروزي انقلاب اسلامي، دستمايه‌ي مراكز علمي و دانشگاهي و نيز بخش‌هاي اجرايي در عرصه عمل شده و اين زيباترين و گران‌بهاترين ميراثي است كه دكتر نطقي از خود به يادگار گذاشت. روحش شاد و يادش گرامي باد.

منابع :

۱-انجمن روابط عمومی ایران -http://www.prsir.org/

۲-دبیرخانه دائمی همایش روابط عمومی الکترونیک ایران http://eprcenter.ir/

۳-http://rezaspace.blogfa.com/-مقاله عبدالرضا شاه محمدی ۲۷/۸/۱۳۸۴

۴-سایت نگین درخشان آذربایجان -دکتر حمید نطقی پدر روابط عمومی ایران -مقاله دکتررحمت سخنی http://sahand27210.parsiblog.com/-

 ۵-مجله اينترنتي فصل نو –سال دوم -خرداد87-شمار 50-

۶-روابط عمومی درقرن۲۱ -علی غلامیان -http://ravabetmodern.blogfa.com/